Lăn tăn hàng tuần #16: Tình hình phá thai ở Việt Nam

Phá thai là chủ đề gây nhiều tranh cãi. Chúng ta nói về nó ở nhiều phương diện: sự sống, cái chết, tôn giáo, sức khỏe, bình đẳng giới, quyền con người, và mỗi khía cạnh lại có lý lẽ đối nghịch nhau. Vì thế chẳng có gì ngạc nhiên khi cảm xúc của những người nói về chủ đề này luôn bấp bênh ở cả hai cực.

Bài viết này không đề cập đến việc phá thai có hợp pháp hay không, phụ nữ mang thai ngoài ý muốn nên giải quyết thế nào, hay xác định cái gì đúng, cái gì sai trong những trường hợp chi tiết, khó khăn như thế này. Hãy dẹp những cảm xúc cá nhân sang một bên, chúng ta hãy nói về tình hình nạo phá thai ở Việt Nam, và những hệ quả của nó tới phụ nữ trong bối cảnh hiện đại, và chúng ta với tư cách là một thành viên trong cộng đồng, có thể làm gì để chăm sóc tốt nhất cho cả bà mẹ và bào thai, cũng như vai trò của giáo dục giới tính trong việc phòng ngừa nạo phá thai.

Ngày 28/9 hàng năm là ngày Thế giới hành động vì sự tiếp cận dịch vụ phá thai an toàn và hợp pháp

Thực tế đáng buồn là Việt Nam đang xếp đầu trong khu vực Châu Á và đứng trong Nhóm 5 nước có tỷ lệ nạo phá thai cao nhất trên thế giới. Báo cáo của Bệnh viện Phụ sản Trung ương Hà Nội ước tính tỉ lệ phá thai ở Việt Nam là 40%. Nói cách khác, cứ 2 trong 5 người có thai sẽ phá thai – một thực tế rất đáng quan ngại. Chưa nói đến những hệ quả của phá thai tốt hay xấu, mà vấn đề cốt lõi là tỉ lệ phá thai cao chủ yếu rơi vào những người mang thai ngoài ý muốn, trong khi có rất nhiều biện pháp tránh thai khác an toàn và dễ dàng hơn, mà đáng nhẽ ra, họ có quyền tiếp cận. Vậy điều gì làm nên con số đáng sợ như vậy? Đó là một sự kết hợp của tàn dư lịch sử, của những định kiến giới sẵn có và vô cùng phổ biến, những lựa chọn hạn hẹp cho việc kế hoạch hóa gia đình và thiếu hụt giáo dục giới tính.

Về mặt luật pháp, theo như Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân từ năm 1989, các biện pháp phá thai được coi là hợp pháp đối với bào thai dưới 22 tuần tuổi. Thuốc phá thai Mi feprostone, sử dụng cho các trường hợp dưới 7 tuần tuổi, cũng được coi là hợp pháp. Các biện pháp ngừa thai không chỉ sẵn có, hợp pháp, mà thậm chí còn được khuyến khích trong lịch sử; sau chiến tranh chống Mỹ, với nỗ lực điều chỉnh sự bùng nổ dân số, Bộ Y Tế đã ban hành chính sách một gia đình chỉ có 2 con, và cung cấp các biện pháp ngừa thai miễn phí cho các phụ nữ đã kết hôn. Dù chính sách kế hoạch hóa gia đình đã bị loại bỏ sau vài thập kỷ thi hành, thì tác động của nó đến đến sống xã hội vẫn còn, thậm chí một vài vùng sâu vùng xa vẫn thi hành chính sách này.

Các quy chuẩn xã hội cũng đang thay đổi mạnh mẽ, khi mà giới trẻ Viêt Nam dậy thì sớm hơn nhưng lại kết hôn muộn hơn thế hệ cha mẹ mình, điều này tạo nên một nhu cầu đáng kể về dịch vụ tư vấn và cung cấp các biện pháp kế hoạch hóa gia đình và sức khỏe sinh sản. Các bác sĩ công tại các cơ sở kế hoạch hóa gia đình thường đưa ra rất ít lời khuyên và phương án cho những người trẻ chưa kết hôn. Việc thiếu những nỗ lực giúp đỡ, những định kiến và phán xét cũng là những rào cản đáng kể để nhóm dân số trẻ tiếp cận các dịch vụ này. Tiếp cận những sản phẩm liên quan đến sức khỏe sinh sản như bao cao su, thuốc ngừa thai cũng khá phức tạp, khó khăn khiến cho nhiều người trẻ thà quan hệ không biện pháp bảo vệ rồi sao đó phá thai như biện pháp khẩn cấp cuối cùng. Không chỉ vướng mắc ở bao cao su, thuốc tránh thai, mà giáo dục giới tính chưa được chuẩn hóa trong học đường cũng là vấn đề, những thông tin này thường chỉ được bạn bè rỉ tai lẫn nhau chứ không được đặt vấn đề một cách nghiêm túc.

Có một điều rằng, không phải tất cả các trường hợp phá thai đều là những người chưa kết hôn. Quỹ dân số Liên hợp quốc chỉ ra rằng, ở Việt Nam, dù 78% trong tổng số những người phụ nữ kết hôn có sử dụng một hoặc vài biện pháp ngừa thai; nhưng khoảng 2 phần 3 tổng số phụ nữ đã kết hôn – và đã phá thai, cũng có sử dụng các biện pháp ngừa thai. Hai con số về kế hoạch hóa gia đình và phá thai có vẻ phản bác nhau, nhưng lại cho thấy một điều rằng: thực tế sử dụng các biệp pháp tránh thai đang không hiệu quả là minh chứng cho việc thiếu thốn các chương trình giáo dục giới tính ở Việt Nam. Phụ nữ vẫn đang sử dụng nhiều biện pháp tránh thai, nhưng lại sử dụng không đúng, cũng như không được hướng dẫn cụ thể từ các chuyên gia y tế, dẫn đến tỉ lệ mang thai ngoài ý muốn vẫn cao.

Nói một cách thẳng thừng, thì phá thai không phải chuyện đùa. Chẳng ai muốn trải qua những chấn động tâm lý và thể chất khi phá thai hết. Họ phá thai, vì có vẻ như, đấy là đường cùng. May thay, Việt Nam vẫn cho phép tiếp cận dịch vụ phá thai an toàn và hợp pháp, không như một số nơi khác trên thế giới, phụ nữ sẻ bị bỏ tù và chịu nguy hiểm đến tính mạng vì họ muốn bỏ đi cái thai ngoài ý muốn. Ở Việt Nam, phá thai vẫn là biện pháp cuối cùng, vẫn có thể được chấp nhận, ủng hộ. Dù vậy, ta thực sự vẫn có thể làm rất nhiều điều khác, để phụ nữ có thể tự quyết việc sinh nở và kế hoạch hóa gia đình.

Chương trinh giáo dục giới tính một cách toàn diện, không phán xét, tinh tế và mang tính thực tế, phải được thiết kế để nâng cao năng lực cho cả người nam và người nữ trong việc tự quyết các vấn đề về sinh sản. Nâng cao năng lực cho mỗi cá nhân để họ tự chăm sóc và bảo vệ sức khỏe sinh sản của mình, cũng giống như câu chuyện dạy người ta câu cá hay cho người ta con cá; các biện pháp tình thế sẽ không giải quyết được gốc rễ của những vấn đề trong các dịch vụ y tế công như phá thai. Khi dạy cho những người trẻ về việc thu tinh, mang thai, dùng bao cao su ra sao, khi nào thì dùng thuốc ngừa thai, khi nào dùng thuốc tránh thai khẩn cấp, tỉ lệ nạo phá thai chắc chắn sẽ giảm mạnh. (Hãy xem các chỉ số của Hawaii, Mỹ). Bộ y tế Việt Nam đã nhận ra sự cần thiết của giáo dục giới tính trong nhà trường, nhưng những quan điểm truyền thống của chính các thầy cô lại khiến cho việc giảng dạy và thảo luận về nó vẫn vô cùng khó khăn. Các phụ huynh cũng gặp rào cản tương tự. Chúng tôi, The Intimate Initiative tin rằng: chìa khóa để giảm việc phá thai nằm ở những chương trình giáo dục giới tính toàn diện và hấp dẫn thông qua những kênh thông tin tiện lợi và dễ tiếp cận. Nếu giáo dục giới tính chưa có trong gia đình hay nhà trường, thì ta có thể tìm những cách mới để có thể thảo luận với nhau là lan tỏa thông tin tới nhau – mà mạng lưới hỗ trợ và các trang blogs là một ví dụ. Đấy chính là mục tiêu cao nhất của chúng tôi – giúp các độc giả có thêm thông tin và sáng suốt bảo vệ sức khỏe sinh sản của mình, và phòng ngừa việc mang thai ngoài ý muốn.

Kết lại, cuộc tranh luận toàn cầu về tính hợp pháp và có hay không đạo đức trong việc nạo phá thai dường như đang đi sai hướng – ta cần chú trọng vào việc phòng ngừa ngay từ đầu, mà việc này thì hoàn toàn có thể đạt được thông qua việc giáo dục giới tính đúng đắn. Hãy cùng nhau tiến thêm một bước tới một thế giới không có phá thai thông qua việc tăng cường tiếp cận với giáo dục giới tính, ngay tại đây, tại Việt Nam. Hãy tăng cường hiểu biết cho bản thân, thảo luận với bạn bè, chúng ta sẽ cùng nhau xóa đi sự nhạy cảm, ngượng ngùng trong vấn đề này, và cùng nhau nói về nó với ý nghĩa là sức khỏe con người và sự phát triển của xã hội.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s